De enige zekerheid: Covid-19 is niet de laatste epidemie

Covid-19 waart door Europa, Nederlandse ziekenhuizen zijn voorbereid op de eerste ziektegevallen. Hoe erg is deze epidemie nu werkelijk? Sommige mensen zijn alarmistisch, anderen relativeren en opperen dat een stevige griepepidemie ook veel slachtoffers maakt. Het blijft voorlopig allemaal speculatie, we weten domweg nog te weinig.

Met welke scenario’s moeten we rekening houden en wat weten we wel?

Eind 2019 brak in de Chinese stad Wuhan een epidemie van longontsteking uit. De verwekker bleek een nieuw coronavirus te zijn, het SARS-CoV-2, verwant aan het SARS-virus; beide zijn coronavirussen die voorkomen bij vleermuizen. De eerste ziektegevallen deden zich voor bij handelaren op een vis- en dierenmarkt en daarna bij hun familieleden.

Net als bij SARS is het waarschijnlijk dat het virus niet rechtstreeks van vleermuizen is overgedragen, maar dat er een tussengastheer in het spel is geweest. Bij SARS was dat de civetkat, een klein roofdier dat op voedselmarkten in China te koop was als delicatesse. Bij MERS, een ander waarschijnlijk van vleermuizen afkomstig coronavirus dat ook een ernstige longontsteking veroorzaakt en vooral voorkomt in Saoedi-Arabië, is dat de dromedaris.

Vaccins

Wat kunnen we doen? SARS werd in 2003 bedwongen door patiënten te isoleren en al hun contacten op te sporen. Zodra zij koorts kregen werden ook de contacten geïsoleerd. Deze ringbestrijding was succesvol, omdat SARS pas besmettelijk was wanneer patiënten koorts kregen.

Er zijn aanwijzingen dat bij Covid-19 sommige geïnfecteerden weinig tot geen klachten hebben en het virus ongemerkt kunnen overdragen. Geschat wordt dat één Covid-19-patiënt een tot tweeënhalf anderen kan besmetten. Maar dat is een gemiddelde, net als bij SARS en MERS lijken er situaties te zijn waarbij patiënten veel meer personen besmetten, terwijl andere patiënten niemand besmetten.

Vaccins tegen het nieuwe coronavirus zijn er nog niet, al wordt daar hard aan gewerkt. Uit ervaring weten we dat de ontwikkeling van vaccins met onverwachte hobbels gepaard kan gaan. De eerste studies naar de werkzaamheid van antivirale middelen bij mensen zijn gestart, maar of die middelen effectief zijn, is nog onbekend. Veel meer dan de klassieke ringbestrijding hebben we derhalve nu niet.

Als extra maatregel kan men naast ringbestrijding rond en in besmettingshaarden bij iedereen de temperatuur opnemen en bij koorts isoleren. Maar er zijn vele infectieziekten die met koorts gepaard gaan, zeker als er zoals nu griep heerst, dus die methode is niet waterdicht. Van draconische maatregelen zoals afsluiting van besmette dorpen en steden is het effect onzeker en in ieder geval is het minder effectief dan de zorgvuldig uitgevoerde ringbestrijding.

Inmiddels zijn er tienduizenden Covid-19-ziektegevallen gemeld, voornamelijk in China zelf. Uit de eerste gegevens blijkt het nieuwe coronavirus een sterftepercentage te hebben van 2 procent (bij SARS was dit percentage ongeveer 10). De kans om te overlijden is vooral hoog bij ouderen en mensen met andere chronische aandoeningen. Toen in 2009 de Mexicaanse griep uitbrak schatte een gerenommeerde groep Engelse wiskundigen de sterftekans naar later bleek veel te hoog in. Men had er in de modellen geen rekening mee gehouden dat de meeste mensen met de nieuwe griep helemaal niet naar de dokter gingen en als ze dat al deden belandde slechts een kleine minderheid in het ziekenhuis. Tezamen met de alarmerende berichten van virologen dat het nieuwe H1N1-virus genetische kenmerken had van het Spaanse-griepvirus, zette dat de wereld op het verkeerde been.

Grote serologische studies naar het aantal geïnfecteerden in de door Covid-19 aangedane gebieden zijn nog niet beschikbaar. Pas als die er zijn, kan een betrouwbaar sterftepercentage worden gegeven. Dat de werkelijke sterftekans mede dankzij onze uitstekende gezondheidszorg lager is lijkt waarschijnlijk. We leven niet meer in de tijd van de Spaanse griep.

Economische schade

Met welke scenario’s moeten we nu rekening houden? Het beste en door iedereen gewenste scenario is dat de epidemie in China uitdooft dankzij de krachtige, haast militaire bestrijdingsmaatregelen die de Chinezen wel is toevertrouwd. En dat dat ook lukt in de rest van de wereld. Dan is de menselijke en economische schade aanzienlijk, maar te overzien.

Naarmate er meer en grotere clusters van geïnfecteerden opduiken, raakt dit eerste scenario uit beeld. Als in een of meer landen met een zwakke volksgezondheidsstructuur het virus zich gaat verspreiden, is er in onze globale wereld geen houden meer aan. Niemand is eerder met het nieuwe coronavirus in aanraking geweest, het virus kan de hele wereld rondgaan en zich zelfs permanent bij de mens vestigen. Een zware belasting voor de volksgezondheid en grote economische schade is dan het gevolg.

Het is afwachten. In ieder geval moeten we rekening houden met nieuwe infectieziekten. Van de ongeveer vijftienhonderd voor de mens ziekmakende micro-organismen is ongeveer twee derde oorspronkelijk afkomstig van dieren; het zijn zoönosen. Die zoönotische overdracht versnelde toen de mens van jager boer werd en intensief contact kreeg met vee. In de afgelopen decennia lijkt zoönotische overdracht vaker te gebeuren dan voorheen, denk maar aan hiv afkomstig van chimpansees, ebola van vleermuizen, influenza van vogels, SARS van de civetkat en MERS van de dromedaris. Nieuwe infectieziekten duiken op door een samenspel van biologische, maatschappelijke en ecologische factoren die we achteraf kunnen duiden, maar door zijn complexiteit niet kunnen voorspellen.

Globalisering

Als het nu lukt om deze Covid-19-epidemie onder controle te krijgen, zal iedereen opgelucht ademhalen. Na een paar jaar zijn we het weer vergeten – er zijn zoveel dreigingen waar we als mensheid mee geconfronteerd worden.

De werkelijkheid is dat we altijd met nieuwe infectieziekten te maken zullen krijgen, nu en in de toekomst. De enige manier om ons daartegen te verweren is een wereldwijd sterke volksgezondheid. In een geglobaliseerde wereld bepaalt de zwakste schakel hoe een nieuwe infectieziekte zich verspreidt. Het is in ons belang om veel meer te investeren in de volksgezondheid in landen die daarvoor zelf de middelen niet hebben en ook in landen die om politieke redenen door economische sancties niet meer goed functioneren.

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in

NRC Handelsblad
van 28 februari 2020

Een versie van

dit artikel

verscheen ook in

nrc.next
van 28 februari 2020

Read More

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *